De eerste kennismaking tussen het kabinet Jetten en de vakbonden FNV, CNV en VCP is voortijdig beëindigd. Na ongeveer een uur stapten de bonden boos op. Ze willen geen verdere gesprekken meer voeren met het kabinet zolang de hervormingen in de sociale zekerheid niet van tafel gaan. Dan gaat het niet alleen om de hogere AOW-leeftijd, maar ook de kortere WW-duur en lagere WIA-uitkeringen. De bonden zijn zo boos dat ze stakingsacties voorbereiden en het traditionele Voorjaarsoverleg met het kabinet schrappen. Ondertussen zetten werkgevers in op cao’s die ‘wendbaar’ moeten worden, om relevant te blijven voor de grote veranderingen van deze tijd.

Dit betekent dat de plannen die het kabinet heeft voor HR en werkgevers onder druk komen te staan, terwijl er grote behoefte is aan flexibiliteit en snelheid van handelen omdat internationale spanningen en AI het ondernemingslandschap nu snel veranderen.

Dilemma: werknemersrechten verdedigen of vernieuwing stimuleren?
De patstelling legt een fundamentele vraag bloot: blijft het Nederlandse overlegmodel gebaseerd op het verdedigen van bestaande rechten, of verschuift het naar een gezamenlijk ontwerp van werk en zekerheid voor de komende decennia? Werkgeversorganisatie AWVN hamert erop dat werkgevers, vakbonden en overheid samen verantwoordelijkheid dragen, terwijl vakbonden niet bewegen voordat bestaande afspraken gerespecteerd worden.

De gezamenlijke vakbonden wijzen op het openbreken van het Pensioenakkoord van 2019, dat juist bedoeld was om toekomstbestendige afspraken vast te leggen. De vakbonden hebben toen veel moeite moeten doen om hun achterbannen ervan te overtuigen dat pijnlijke maatregelen noodzakelijk waren, zoals het verhogen van de AOW-leeftijd. De afspraken uit het akkoord zijn nog niet allemaal uitgevoerd en nu wil het kabinet alweer verder bezuinigen: dat valt helemaal verkeerd bij de bonden. Het kabinet heeft aangeboden de plannen voorlopig in de koelkast te leggen, maar daar gaan de bonden niet mee akkoord. De komende weken zullen duidelijk maken of de polder verhardt – of vernieuwt.

‘Onacceptabele maatregelen’ volgens vakbonden
Volgens vakbonden FNV, CNV en VCP zijn de voorstellen rond de AOW-leeftijd en de versobering van WW en WIA onverteerbaar. Interim-FNV-voorzitter Dick Koerselman spreekt van een “keiharde vertrouwensbreuk” en hekelt het feit dat hiermee het Pensioenakkoord wordt opengebroken. Destijds stemden vakbondsleden nu heftige discussies uiteindelijk in met het akkoord, in ruil voor een vertraagde stijging van de AOW-leeftijd: 8 maanden stijging van de AOW-leeftijd voor ieder toegenomen levensjaar. Het kabinet wil deze verhouding (weer) 1 op 1 maken.

De bonden wijzen daarnaast op:

• De halvering van de WW-termijn van 2 naar 1 jaar
• Bezuinigingen op de WIA-uitkeringen voor langdurig zieken
• Verlaging van het maximumdagloon, waardoor mensen met een iets hoger inkomen een grotere inkomensval maken als zij een WW- of WIA-uitkering ontvangen

CNV-voorzitter Piet Fortuin benadrukt dat de verlaging van het maximumdagloon brede groepen raakt, waaronder zwangere vrouwen en hun partners. Ook VCP-voorzitter Nic van Holstein spreekt van een “breuk in vertrouwen” en noemt het akkoord “onvoldoende sociaal”.

De bonden bereiden acties voor en stellen dat inhoudelijke gesprekken pas mogelijk zijn wanneer de voorstellen rond AOW en sociale zekerheid worden ingetrokken.

Wat staat er op het spel voor werkgevers?
De opgeschorte gesprekken raken verschillende dossiers die voor werkgevers cruciaal zijn:

• Hervorming van WW en WIA
• Aanpassing van de AOW-koppeling
• De doorwerking naar cao-afspraken
• Stabiliteit in loon- en pensioenbeleid

Wanneer het landelijke overleg stokt, verschuift de spanning naar cao-tafels. Cao-onderhandelingen kunnen scherper worden, zeker nu sociale zekerheid en pensioen politiek beladen thema’s zijn.

Tegelijkertijd: werkgeversvisie op lange termijn
Terwijl de vakbonden de druk opvoeren, kiest werkgeversvereniging AWVN een andere toon. In een recent interview pleit Maarten van Beek, sinds februari voorzitter van de Raad van Toezicht van AWVN, voor een moderne polder’’ en een herontwerp van het arbeidsvoorwaardenstelsel. Zijn kernboodschap is: niet repareren, maar herontwerpen.

Van Beek wijst op:

• Geopolitieke spanningen
• Snelle technologische ontwikkelingen (waaronder AI)
• Een krappe arbeidsmarkt
• Vergrijzing en demografische verschuivingen

Volgens hem is het Nederlandse model stabiel, maar te lineair en onvoldoende wendbaar. Werkgevers, bonden en overheid zouden minder moeten focussen op korte termijn loonpercentages en meer op lange termijn keuzes rond ontwikkeling, inzetbaarheid en productiviteit.

Wendbare cao als antwoord
AWVN ziet de cao nadrukkelijk als méér dan een looninstrument. Volgens Van Beek moet de cao een strategisch instrument zijn voor:

• Ontwikkeling en scholing
• Duurzame inzetbaarheid
• Mobiliteit
• Diversiteit en welzijn
• Langetermijnproductiviteit

Hij pleit voor “wendbare cao’s”: langere afspraken met ruimte om gericht bij te sturen waar nodig. Het werkende leven zou minder lineair moeten zijn – niet één lange sprint tot pensioen, maar een loopbaan met verschillende fases van leren, werken, mantelzorg en rust.

WANNEER REGEL JIJ IETS VOOR JEZELF? KIES HR TOOLS EN EXTRA'S

Doorsturen: