Werknemers die hun baan combineren met de zorg voor een naaste, krijgen mogelijk ruimere verlofmogelijkheden. Het kabinet bekijkt of een uitbreiding van het betaalde zorgverlof mogelijk is, waarbij de SER pleit voor acht weken verlof met een gedeeltelijke inkomensvergoeding. De belastingbetaler zou de kosten moeten dragen, niet de werkgever. Maar de kosten kunnen hoog oplopen, dus onderzoekt het kabinet ook andere opties. Van werkgevers wordt verwacht dat zij een grotere rol op zich nemen bij het ondersteunen van werknemers die ook mantelzorgers zijn.

Dat blijkt uit de nieuwe Mantelzorgagenda 2027–2030, die ministers Mirjam Sterk (Langdurige Zorg, Jeugd en Sport) en Hans Vijlbrief (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) aan de Tweede Kamer hebben aangeboden.

Meer werknemers gaan werk en mantelzorg combineren
Ruim 5,5 miljoen Nederlanders verlenen nu al mantelzorg aan een partner, ouder, kind, familielid of andere naaste. Een flink deel daarvan heeft betaald werk en die combinatie zal de komende jaren steeds vaker voorkomen. Door de vergrijzing groeit de behoefte aan zorg, terwijl er onvoldoende zorgprofessionals beschikbaar zijn om alle ondersteuning te bieden. Maar dat zet veel druk op deze werknemers; daarom kan niet van hen worden verwacht dat zij steeds meer zorg op hun schouders nemen.

Met de Mantelzorgagenda 2027–2030 wil het kabinet daarom bereiken dat mensen hun zorgtaken beter kunnen combineren met werk en andere verantwoordelijkheden. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar nieuwe verlofregelingen, maar ook naar flexibele werktijden, afspraken in cao's en praktische ondersteuning op de werkvloer.

SER stelt acht weken betaald zorgverlof voor
De belangrijkste mogelijke verandering voor werkgevers betreft het zorgverlof. De Sociaal-Economische Raad (SER) adviseerde eerder al om werknemers gedurende acht keer hun wekelijkse arbeidsduur zorgverlof te bieden, met een uitkering van 70 procent van het dagloon. Die uitkering moet door de belastingbetaler gefinancierd worden en zakt niet onder de grens van het minimumloon, zodat zorgverlof ook mogelijk is voor mensen die niet zo veel verdienen.

Het verlof biedt werknemers met zorgtaken verlichting en kan mogelijk voorkomen dat ze langdurig uitvallen wanneer mantelzorg te zwaar wordt. Het kabinet staat op zich wel positief tegenover ruimere verlofmogelijkheden, maar neemt het SER-voorstel nog niet over. Eerst moet duidelijk worden hoe effectief een uitbreiding is, wat de gevolgen voor werkgevers en werknemers zijn en hoe de regeling kan worden uitgevoerd en betaald.

Kosten kunnen enorm oplopen
De terughoudendheid van het kabinet is begrijpelijk, als je de kostenberekening erbij pakt. Volgens een voorlopige raming zou acht weken zorgverlof met een vergoeding van 70 procent jaarlijks wel 675 miljoen euro kunnen kosten. Of het werkelijk zo duur wordt is niet zeker, omdat nog niet duidelijk is hoeveel werknemers daadwerkelijk gebruik zullen maken van de regeling.

Minister Vijlbrief gaat daarom verschillende scenario's uitwerken. Daarbij worden onder meer de verlofduur, hoogte van de vergoeding, financiering en uitvoerbaarheid onderzocht. Hij stuurt zijn bevindingen in de eerste helft van 2027 naar de Tweede Kamer.

Wat geldt nu voor zorgverlof?
Werknemers kunnen momenteel gebruikmaken van kortdurend en langdurend zorgverlof op grond van de Wet arbeid en zorg. Het kabinet werkt daarnaast al aan een vereenvoudiging van het verlofstelsel.

Regeling zorgverlof	Huidige wettelijke regeling
Kortdurend zorgverlof	Maximaal 2 keer de wekelijkse arbeidsduur per 12 maanden; 70% loondoorbetaling door werkgever, ten minste minimumloon
Langdurend zorgverlof	Maximaal 6 keer de wekelijkse arbeidsduur per 12 maanden; wettelijk onbetaald
Voorgestelde vereenvoudiging	Eén zorgverlofregeling van 8 weken, waarvan 2 weken gedeeltelijk betaald
SER-advies	8 weken zorgverlof met een publiek gefinancierde vergoeding van 70% van het dagloon, onder voorwaarden

De voorgestelde samenvoeging van kortdurend en langdurend zorgverlof is onderdeel van de zogenoemde Verlofwet, waarover in de zomer van 2026 een internetconsultatie heeft plaatsgevonden. Als de wet is bijgepunt, gaat deze eerst nog naar de Raad van State en daarna naar de Tweede en Eerste Kamer voor behandeling. Het zou goed kunnen, dat de inhoud van de wet ook wordt meegenomen in het overleg met werkgevers en vakbonden over een sociaal akkoord.

Voor HR-afdelingen is het daarom belangrijk onderscheid te blijven maken tussen de huidige wettelijke rechten, de voorgestelde vereenvoudiging en de aanvullende uitbreiding(en) die het kabinet nu onderzoekt.

Meer aandacht voor mantelzorg op de werkvloer
Naast de mogelijke uitbreiding van het zorgverlof legt het kabinet veel nadruk op afspraken tussen werkgevers en werknemers. Volgens de SER wordt mantelzorg nog lang niet op alle werkvloeren bespreekbaar gemaakt. Werknemers geven niet altijd aan dat zij voor een naaste zorgen, terwijl leidinggevenden niet altijd weten welke ondersteuning mogelijk is. Het kabinet wil daarom dat werkgevers en werknemers vaker met elkaar in gesprek gaan over de combinatie van werk en zorgtaken.

Daarbij wordt ook gekeken naar afspraken in cao's en arbeidsvoorwaardenregelingen. Verschillende cao's bevatten al voorzieningen voor werknemers met mantelzorgtaken, maar het kabinet wil dat meer sectoren hiermee aan de slag gaan. Het gaat dan bijvoorbeeld om aanpassingen in werktijden, mogelijkheden om flexibel te werken en ondersteuning bij het organiseren van zorgtaken. Ook kunnen werkgevers hierover afspraken maken in hun personeelsbeleid, eventueel in overleg met de ondernemingsraad. Het kabinet wil samen met sociale partners de informatievoorziening hierover verbeteren voor werkgevers en werknemers.

Flexibel werken kan uitval helpen voorkomen
Niet iedere mantelzorger heeft behoefte aan langdurig verlof. Soms zijn relatief kleine aanpassingen voldoende om werk en zorg beter te combineren. Denk aan andere begin- en eindtijden, een tijdelijke wijziging van het werkrooster of de mogelijkheid om op bepaalde dagen thuis te werken. De SER benadrukt dat de behoefte aan ondersteuning sterk verschilt per situatie. Daarom is maatwerk belangrijker dan één standaardoplossing voor alle werknemers.

De bestaande Wet flexibel werken biedt hiervoor al mogelijkheden. Volgens het kabinet zijn veel werkgevers en werknemers echter onvoldoende bekend met deze wet. In 2027 wordt de wet geëvalueerd, waarbij ook wordt gekeken naar de effectiviteit ervan en mogelijke verbeteringen in de voorlichting.

Meer ondersteuning om overbelasting te voorkomen
Het kabinet wil niet wachten totdat mantelzorgers overbelast raken. In de nieuwe agenda verschuift de aandacht daarom nadrukkelijk naar preventie. Een belangrijke voorziening is respijtzorg: een tijdelijke overname van zorgtaken, zodat mantelzorgers even op adem kunnen komen. Dat kan bijvoorbeeld via dagopvang of logeerzorg, waarmee mantelzorgtaken tijdelijk worden overgenomen.

Het kabinet wil dat in iedere regio een passend en toegankelijk aanbod van respijt- en logeerzorg beschikbaar komt en trekt daarvoor de portemonnee, hoewel die niet echt wijd open gaat. Gemeenten ontvangen hiervoor structureel 10 miljoen euro extra per jaar. Daarnaast is jaarlijks 15 miljoen euro beschikbaar om de gemeentelijke ondersteuning voor mantelzorgers toegankelijker en herkenbaarder te maken. Het kabinet wil bovendien de informatie over ondersteuning beter toegankelijk maken, onder meer via de website Regelhulp.nl.

Ook aandacht voor jonge werknemers en intensieve mantelzorg
Veel mantelzorgers zijn al wat ouder, maar er zijn ook jonge mantelzorgers. Het kabinet wil, net als de SER, dat werkgevers meer begrip hebben voor jonge werknemers die naast hun baan ook zorgtaken uitvoeren. Daarnaast moet er betere ondersteuning komen voor mensen die langdurig en zeer intensief mantelzorg verlenen. Bijvoorbeeld ouders die zorgen voor een kind met een ernstige beperking of werknemers die langdurig voor een ernstig zieke naaste zorgen.

Juist bij deze groepen kan de combinatie met betaald werk erg lastig zijn. Volgens het kabinet zijn algemene voorzieningen niet altijd voldoende en is mogelijk meer gerichte ondersteuning nodig. Ook de ongelijke verdeling van mantelzorgtaken krijgt aandacht. Vrouwen nemen volgens de SER nog relatief vaak de zorg voor naasten op zich. Het kabinet wil met voorlichting en campagnes bijdragen aan een evenwichtigere verdeling, zodat mantelzorg minder vaak leidt tot vermindering van arbeidsuren en financiële afhankelijkheid.

Wat kunnen werkgevers en HR nu al doen?
Hoewel de plannen voor uitgebreider betaald zorgverlof nog moeten worden uitgewerkt, biedt de kabinetsbrief voldoende aanleiding om het bestaande personeelsbeleid tegen het licht te houden.

Voor HR-afdelingen zijn de volgende aandachtspunten voor mantelzorg en werk relevant:

Maak mantelzorg bespreekbaar. Zorg dat leidinggevenden weten hoe zij met werknemers over mantelzorgtaken kunnen spreken en welke ondersteuning mogelijk is.

Controleer de bestaande verlofregelingen. Bekijk of werknemers voldoende bekend zijn met kortdurend en langdurend zorgverlof en eventuele aanvullende cao-afspraken.

Onderzoek mogelijkheden voor maatwerk. Denk aan flexibele werktijden, aangepaste roosters of tijdelijk thuiswerken waar het werk dat toelaat.

Let op signalen van overbelasting. Bespreek tijdig of de combinatie van werk en zorgtaken nog haalbaar is, voordat langdurige uitval ontstaat.

Wijs werknemers op externe ondersteuning. Gemeenten, mantelzorgorganisaties en voorzieningen voor respijtzorg kunnen helpen om de belasting te verminderen.

Houd rekening met financiële gevolgen. Minder werken of onbetaald verlof opnemen heeft gevolgen voor het inkomen. Het kabinet wijst hiervoor onder meer op de WerkUrenBerekenaar voor werknemers van het Nibud.

Werkgeversen werknemers kunnen ook gebruikmaken van de bestaande handreiking Mantelzorg en Werk  en de ondersteuning van Stichting Werk&Mantelzorg.

 

MIS NIKS MEER: Schrijf je hier in voor gratis HR-updates in je mailbox