Als hun inkomen plotseling wegvalt door ziekte of arbeidsongeschiktheid, komen veel zzp’ers al snel in financiële nood. Zij moeten dan interen op geld dat ze daarvoor opzij hebben gezet en dat is lang niet altijd genoeg. Om daar wat aan te doen, zijn er al jaren plannen om zelfstandigen hiervoor verplicht te verzekeren. Probleem is, dat in de plannen voor die verplichte AOV een wachttijd staat van twee jaar. Dan zijn veel zzp’ers al financieel aan de grond geraakt, blijkt uit een stresstest van het Centraal Planbureau (CPB).

Met de stresstest laat het CPB zien dat zelfstandigen duidelijk kwetsbaarder zijn dan werknemers. En dat werpt ook een kritisch licht op de plannen voor een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) voor zelfstandigen, die pas na een lange wachttijd uitkeert.

Het CPB maakt geen keuzes en doet geen aanbevelingen. Maar duidelijk is wel dat er een voorziening moet komen om zelfstandigen in de eerste periode van ziekte of arbeidsongeschiktheid financieel overeind te houden. Die beleidsbeslissing komt op het bordje te liggen van de nieuwe minister van SZW,  die (naar verwachting) in februari 2026 zal aantreden.

Werknemers financieel beter beschermd
Het CPB onderzocht in hoeverre Nederlandse huishoudens hun vaste en noodzakelijke uitgaven kunnen blijven betalen na een inkomensschok door baanverlies of arbeidsongeschiktheid van de hoofdkostwinner. Daarbij is gekeken naar bestaande financiële buffers, het huidige socialezekerheidsstelsel én een mogelijke publieke arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen.

Zonder inkomensschok heeft 93 procent van alle huishoudens voldoende middelen om hun vaste en noodzakelijke uitgaven twee jaar of langer te blijven betalen. Bij baanverlies kan 82 procent van de werknemers de vaste lasten blijven voldoen, door het recht op WW. Bij arbeidsongeschiktheid is dat aandeel zelfs 91 procent, omdat de werkgever twee jaar lang het loon voor minstens 70 procent doorbetaalt.

Zelfstandigen redden het vaak, maar lang niet allemaal
Voor zelfstandigen pakt het beeld minder gunstig uit. Zonder verzekering kan 70 procent van de zelfstandigen na arbeidsongeschiktheid de vaste en noodzakelijke kosten minstens twee jaar blijven betalen. Zuur is wel, dat zij daarvoor dan hun spaargeld of pensioenreserve voor moeten aanspreken.
Een kleiner deel van de zzp’ers lukt dit allemaal niet. Het CPB laat zien dat 15,4 procent van de Nederlandse ondernemers de vaste lasten na een inkomensschok slechts enkele maanden kan blijven betalen.

Het CPB bekeek ook het effect van een publieke arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen. Bij een verzekering met een wachttijd van één jaar stijgt het aandeel zelfstandigen dat de vaste lasten twee jaar kan dragen naar 75 procent. De verbetering is dus beperkt en laat zien dat vooral de eerste periode van ziekte financieel risicovol blijft.

Wachttijd maakt verschil
Al jaren zijn er plannen voor een verplichte AOV voor zelfstandigen. Dat helpt niet alleen de zzp’ers die arbeidsongeschikt worden. Het zorgt er tegelijk ook voor dat de uurprijs van zelfstandigen omhoog zal gaan, is de verwachting, en voorkomt daarmee dat flexwerk ‘te goedkoop’ wordt. Bovendien is het idee dat zzp’ers daarmee minder snel een beroep zullen doen op sociale voorzieningen waarvoor zij geen premie hebben afgedragen.

In die plannen wordt vaak uitgegaan van een lange wachttijd, oplopend tot twee jaar. Maar de CPB-stresstest laat zien dat die wachttijd veel te lang is. Want een verzekering die pas na twee jaar uitkeert kost zzp'ers wel premies, maar keert niet op tijd uit om overeind te blijven als dat nodig is.

Meer mensen zijn kwetsbaar voor financiële schokken
Het CPB benadrukt dat zelfstandigen niet de enige kwetsbare groep zijn. Ook jongeren, huurders en alleenverdieners hebben relatief lage inkomens, kleinere buffers en besteden een groter deel van hun inkomen aan vaste en noodzakelijke uitgaven. Daardoor raken hun financiële reserves ook sneller uitgeput na een inkomensschok. Bij jongeren speelt bovendien dat zij vaak minder WW- en WIA-rechten en minder vermogen hebben opgebouwd.

MAAK VAN ZZP'ERS GEEN WERKNEMERS: GERUIK DEZE HR TOOLS