9 november 2026 om 14:36 Verzuim en Duurzame inzetbaarheid AI-Privacy-AVG

Meer psychische klachten: door AI onstaat ook werkdruk

Ruim één op de vijf werknemers voelt zich regelmatig psychisch uitgeput door het werk. Vooral vrouwen en werknemers tussen 25 en 35 jaar hebben hiermee te maken, blijkt uit nieuwe cijfers van CBS en TNO. Internationaal onderzoek van Wellhub wijst daarnaast op een hogere werkdruk onder intensieve AI-gebruikers. Werkgeversvereniging AWVN ziet het psychisch verzuim bij veel organisaties ook toenemen en pleit ervoor om werk vaker onderdeel te laten zijn van het herstel.

In 2025 voelde 20,7 procent van de Nederlandse werknemers zich enkele keren per maand of vaker psychisch vermoeid door het werk. Tien jaar eerder was dat nog 13,4 procent, blijkt uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) van CBS en TNO. Het gaat bijvoorbeeld om werknemers die zich emotioneel uitgeput voelen of aan het einde van de werkdag helemaal leeg zijn.

Vooral bij vrouwen is de toename groot: van 13,9 procent in 2015 naar 23,5 procent in 2025. Bij mannen steeg het aandeel van 13 naar 18 procent. Ook de leeftijdsverschillen vallen op. Van de werknemers tussen 25 en 35 jaar ervaart inmiddels 28,2 procent psychische vermoeidheid, tegenover 15 procent tien jaar geleden.

Veel psychologen en sociologen zijn ook vermoeid
Werknemers met complexere beroepen rapporteren vaker psychische vermoeidheid. Op het hoogste beroepsniveau gaat het om 23,4 procent, tegenover 17,7 procent op het laagste niveau. Onder psychologen en sociologen is het aandeel met 37 procent bijzonder hoog.

De gevolgen zijn ook zichtbaar in het ziekteverzuim. Psychische klachten, overspannenheid en burn-out werden bij 9 procent van de meest recente verzuimgevallen als reden genoemd, na griep en verkoudheid (55 procent). Het verzuim door psychische klachten duurt bovendien relatief lang: gemiddeld 67 dagen, tegenover gemiddeld 15 dagen voor alle laatst gemelde verzuimgevallen.

Intensieve AI-gebruikers ervaren hogere werkdruk
Een andere ontwikkeling komt naar voren uit het internationale State of Work-Life Wellness-onderzoek van Wellhub, uitgevoerd onder ruim 5.000 werknemers in tien landen. Van de werknemers die AI het meest intensief gebruiken, zegt 40 procent dat AI hun werkdruk heeft verhoogd. Bij werknemers die nauwelijks AI gebruiken, is dat 15 procent. Daarnaast rapporteert 24 procent van deze intensieve AI-gebruikers dagelijks burn-outklachten.

Opvallend is dat deze groep ook positief is over de eigen arbeidsmarktpositie. Zo beoordeelt 52 procent de baanzekerheid gunstiger dan een jaar geleden. Wel zegt 87 procent te overwegen van werkgever te veranderen wanneer onvoldoende aandacht wordt besteed aan het welzijn van medewerkers.

Kunstmatige intelligentie (AI): Model richtlijn voor gebruik op het werk

Met deze richtlijn reguleert u het gebruik van AI op de werkplek. Uitgangspunt is niet om AI-toepassingen te verbieden, maar om verstandig gebruik van AI op het werk mogelijk te maken, waarbij de mens altijd in laatste instantie beslist.

Duidelijk zijn over AI-beleid in de organisatie
Het onderzoek laat daarmee zien dat intensief AI-gebruik niet vanzelf samengaat met een lagere ervaren werkdruk. Het bewijst overigens niet dat AI de oorzaak is van de gerapporteerde burn-outklachten.

Volgens Wellhub spelen begeleiding en communicatie een belangrijke rol. Van werknemers die zich goed voorbereid voelen op AI-gebruik, zegt 87 procent veerkrachtig te zijn en zich te kunnen aanpassen. Bij organisaties die helder communiceren over hun AI-beleid voelt 77 procent zich beter in staat met veranderingen om te gaan. Wanneer medewerkers niet weten of er een AI-beleid bestaat, is dat 39 procent.

Werkgevers: werk kan juist bijdragen aan herstel
Ook werkgeversvereniging AWVN signaleert een groeiend probleem. Uit eigen ledenonderzoek blijkt dat 61 procent van de werkgevers het aantal medewerkers met mentale klachten het afgelopen jaar heeft zien toenemen. Ruim acht op de tien werkgevers melden dat zij vaker en langer te maken krijgen met psychisch verzuim.

Volgens de ondervraagde werkgevers spelen verschillende factoren een rol. Persoonlijke omstandigheden worden door 76 procent genoemd, werkdrukbeleving door 58 procent en een slechte werk-privébalans door 50 procent.

Structuur, sociale contacten en zingeving
AWVN benadrukt dat psychische klachten niet uitsluitend door het werk ontstaan en dat volledige werkonderbreking niet altijd de beste weg naar herstel hoeft te zijn. Werk kan volgens de werkgeversvereniging ook structuur, sociale contacten en zingeving bieden. Daarom pleit AWVN ervoor om, waar dat verantwoord is, werk vaker te betrekken bij het herstelproces.

De vereniging vraagt daarnaast aandacht voor een veilige werksfeer, leidinggevenden die signalen tijdig herkennen en betere toegang tot psychologische zorg. Ook wil AWVN dat werkgevers en vakbonden gezamenlijk onderzoeken welke veranderingen in het werk nodig zijn om psychisch verzuim terug te dringen.

Wat kan HR doen?
De drie onderzoeken belichten verschillende kanten van mentale belasting. CBS en TNO laten zien hoe psychische vermoeidheid onder Nederlandse werknemers zich ontwikkelt. Wellhub onderzoekt internationaal de ervaringen van werknemers met AI en welzijn. AWVN brengt in kaart wat Nederlandse werkgevers signaleren bij psychisch verzuim.

Voor HR ligt de uitdaging niet alleen bij het begeleiden van medewerkers die al zijn uitgevallen, maar ook bij het voorkomen van overbelasting. Daarbij verdienen werkdruk, werkorganisatie, de invoering van AI en de mogelijkheden voor passend werk tijdens herstel aandacht.

Overzicht: cijfers en aandachtspunten voor HR

Onderzoeken en belangrijkste uitkomsten	Betekenis voor HR
Psychische vermoeidheid: 20,7% van de Nederlandse werknemers in 2025, tegenover 13,4% in 2015.	Volg signalen van psychische belasting en bespreek structurele werkdruk.
Risicogroepen: 28,2% van de 25- tot 35-jarigen en 23,5% van de vrouwen ervaart psychische vermoeidheid.	Besteed aandacht aan verschillen tussen leeftijdsgroepen en functies, zonder andere werknemers uit het oog te verliezen.
Verzuim: psychische klachten worden bij 9% van de meest recente verzuimgevallen genoemd; gemiddelde duur 67 dagen.	Investeer in vroegsignalering en begeleiding om langdurige uitval waar mogelijk te beperken.
AI en werkdruk: 40% van de intensieve AI-gebruikers ervaart hogere werkdruk door AI, tegenover 15% van de beperkte gebruikers.	Onderzoek bij AI-implementaties of taken, verwachtingen en werkdruk daadwerkelijk veranderen.
AI-richtlijnen: bij duidelijke communicatie voelt 77% zich beter in staat met veranderingen om te gaan; bij onbekend AI-beleid 39%.	Zorg voor heldere afspraken, training en begeleiding bij AI-gebruik.
Mentale klachten: 61% van de ondervraagde werkgevers ziet een toename; ruim 80% meldt vaker en langer psychisch verzuim.	Bespreek verzuimtrends en onderzoek welke aanpassingen in de werkorganisatie mogelijk zijn.
Oorzaken psychisch verzuim: werkgevers noemen persoonlijke omstandigheden (76%), werkdrukbeleving (58%) en werk-privébalans (50%).	Kijk naar de samenhang tussen werkgerelateerde en persoonlijke omstandigheden, met respect voor de privacy van werknemers.
Werk en herstel: werk kan volgens de vereniging bijdragen aan structuur, sociale contacten en zingeving.	Onderzoek samen met werknemer en bedrijfsarts welke passende werkzaamheden tijdens herstel mogelijk zijn.