De achterstanden bij de beoordeling van arbeidsongeschiktheidsuitkeringen blijven oplopen. Meer dan 11.000 mensen wachten nu al langer dan zes maanden op een beslissing over hun WIA-uitkering. Eind 2025 waren dat er nog 7.900. En dat is ‘zorgelijk’, vindt minister Hans Vijlbrief van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Tegelijkertijd waarschuwen arbeidsrechtjuristen dat de vertraging niet alleen werknemers raakt, maar ook werkgevers.

Het UWV kampt al jaren met een tekort aan verzekeringsartsen en problemen in de uitvoering van de WIA. Hoewel het aantal fouten in de uitkeringen afneemt, verwacht het kabinet dat de achterstanden de komende jaren verder oplopen. De prognose is dat de WIA-voorraad zomaar door kan groeien wel 100.000 tot 150.000 zaken in 2030.

Meer mensen wachten op een WIA-beoordeling
Wie na twee jaar ziekte mogelijk recht heeft op een WIA-uitkering, moet worden beoordeeld door het UWV. Juist daar ontstaan steeds grotere problemen. Volgens de nieuwste cijfers wachten inmiddels meer dan 11.000 mensen langer dan zes maanden op een beslissing. Voor de Wajong zijn de vooruitzichten gunstiger. Daar nemen de achterstanden af en verwacht UWV dat deze eind 2026 zijn weggewerkt.

Voor de WIA is dat anders. Minister Vijlbrief meldt aan de Tweede Kamer dat het nog heel wat tijd kost om de organisatie te verbeteren en werkprocessen op elkaar af te stemmen. Daardoor zullen de achterstanden voorlopig nog niet verdwijnen. Tegelijkertijd laat het UWV zien dat de kwaliteit van de uitvoering op enkele onderdelen wel verbetert, zodat er minder fouten worden gemaakt in de beslissingen die UWV neemt.

Kabinet zet in op andere werkwijze
Om de werkvoorraad nog enigszins te beperken, worden verschillende maatregelen genomen. Zo wil het kabinet:

• meer werkzaamheden van verzekeringsartsen onderbrengen bij andere medewerkers;
• strengere inhoudelijke eisen stellen aan verzoeken voor herbeoordelingen;
• werkprocessen binnen UWV verder uniformeren;
• de dienstverlening verbeteren via een bredere organisatie- en cultuurverandering.

Daarnaast focust UWV vooral richten op nieuwe WIA- en Wajong-aanvragen. Herbeoordelingen vinden voorlopig alleen plaats als sprake is van een medisch of financieel schrijnende situatie. Volgens de minister zijn deze maatregelen noodzakelijk, maar vormen zij geen structurele oplossing. Hij wil daarom met werkgevers en vakbonden in gesprek over een beter uitvoerbaar arbeidsongeschiktheidsstelsel.

Onzekerheid voor werknemers
Voor werknemers betekent een vertraagde WIA-beoordeling vaak maandenlange onzekerheid. Tijdens de wachttijd ontvangen zij een voorschot van UWV. Dat voorschot hoeft niet te worden terugbetaald, ook niet als later blijkt dat geen recht bestaat op een WIA-uitkering. Toch blijft voor veel werknemers onduidelijk:

• of zij recht krijgen op een uitkering;
• hoe hoog die uitkering wordt;
• wat hun inkomenssituatie op langere termijn zal zijn.

Gevolgen voor werkgevers nemen toe
Volgens arbeidsrechtjurist Pascal Besselink van DAS leidt dat tot langdurige onzekerheid voor mensen die al twee jaar ziek zijn geweest. Maar de achterstanden raken volgens Besselink werkgevers ook steeds harder. Want, normaal gesproken, beoordeelt UWV na twee jaar ziekte niet alleen de arbeidsongeschiktheid van de werknemer, maar ook of de werkgever voldoende heeft gedaan aan re-integratie. Als dat niet het geval is, kan UWV een loonsanctie opleggen.

Door de huidige vertragingen wordt die beoordeling vaak niet tijdig uitgevoerd. Volgens Besselink zitten werkgevers daardoor ook langer in onzekerheid. Bovendien verdwijnt zo een belangrijk drukmiddel om werkgevers tot volledige naleving van hun re-integratieverplichtingen te bewegen.

Problemen bij beëindiging van het dienstverband
Ook bij het beëindigen van langdurige dienstverbanden ontstaan moeilijkheden. Na twee jaar ziekte wordt vaak gekozen voor een beëindiging met wederzijds goedvinden via een vaststellingsovereenkomst. Daarbij ontvangt de werknemer doorgaans een transitievergoeding.

Maar in de praktijk wachten veel werknemers eerst op duidelijkheid over hun WIA-uitkering voordat zij instemmen met beëindiging van het dienstverband. Dat zorgt voor meer vertraging en onzekerheid voor beide partijen.

Hogere kosten door langere procedures
Werkgevers die kiezen voor een ontslagprocedure via UWV kunnen eveneens met extra kosten worden geconfronteerd. Doordat procedures langer duren, verschuift de einddatum van het dienstverband. Daardoor loopt ook de wettelijke transitievergoeding verder op.

Volgens Besselink wordt dit extra deel niet gecompenseerd. Daar komt ook nog eens bij dat het kabinet al heeft aangekondigd dat het de compensatieregeling voor transitievergoedingen bij langdurige arbeidsongeschiktheid per 1 januari 2027 volledig wil afschaffen.

Slapende dienstverbanden blijven risico
Sommige werkgevers kiezen ervoor om het dienstverband dan maar niet te beëindigen. Maar dat zogenaamde slapende dienstverband kent zo zijn eigen risico's. Zo is het bijvoorbeeld de vraag of werknemers tijdens deze periode vakantiedagen blijven opbouwen. Als dat het geval blijkt te zijn, kunnen de kosten voor werkgevers alsnog verder oplopen.

Volgens Besselink ontstaat hierdoor een keteneffect: werknemers blijven langer in onzekerheid, werkgevers lopen extra financiële risico's en het systeem dat inkomenszekerheid moet bieden zorgt juist voor nieuwe problemen.

Wat betekent dit voor HR?
Voor HR-afdelingen betekent de oplopende WIA-achterstand dat langdurige verzuimdossiers vaker langer open blijven staan dan voorheen. Daardoor nemen onder meer toe:

• de duur van verzuimdossiers;
• de onzekerheid over uitstroom;
• de complexiteit van re-integratietrajecten;
• de financiële risico's rond transitievergoedingen;
• de noodzaak om werknemers goed te begeleiden tijdens de wachttijd.

Vooral organisaties met meerdere langdurig zieke werknemers krijgen hierdoor steeds vaker te maken met complexe afwegingen over beëindiging van dienstverbanden en de verdere re-integratie.

Veelgestelde vragen

Waarom lopen de WIA-achterstanden op?

Volgens het kabinet kost het tijd om de organisatie van UWV te verbeteren en zijn er structurele capaciteitsproblemen, onder meer door een tekort aan verzekeringsartsen.

Krijgen werknemers tijdens de wachttijd geld?

Ja. Werknemers ontvangen een voorschot van UWV terwijl hun aanvraag wordt behandeld.

Moet een voorschot worden terugbetaald?

Nee. Het voorschot hoeft niet te worden terugbetaald, ook niet als later blijkt dat geen recht bestaat op een WIA-uitkering.

Wat betekent de vertraging voor werkgevers?

Werkgevers kunnen langer vastzitten aan verzuimdossiers, hogere transitievergoedingen betalen en te maken krijgen met onzekerheid rond de beëindiging van dienstverbanden.

Wat doet het kabinet om de achterstanden te verminderen?

Het kabinet wil taken verschuiven van verzekeringsartsen naar andere medewerkers, herbeoordelingen beperken en de organisatie van UWV verder hervormen.

WAT KOST HET VERZUIM? Doe de impactanalyse en krijg meer inzicht