Nederland krijgt steeds meer hoogopgeleiden. Dat lijkt een gunstige ontwikkeling voor onze kenniseconomie, maar op de arbeidsmarkt ontstaat een steeds grotere tegenstelling. Terwijl het aantal hbo- en wo-opgeleiden groeit, worden praktisch geschoolde vakmensen juist schaarser. Volgens Intelligence Group zijn er rond 2035 zelfs meer theoretisch dan praktisch opgeleide werkenden. Dat kan grote gevolgen hebben voor werkgevers die nu al moeite hebben om technisch en uitvoerend personeel te vinden.
Jarenlang was het een zekerheid: hoe hoger het opleidingsniveau, hoe beter het is voor de economie en de kansen van werknemers. Maar wat gebeurt er als steeds meer mensen een hbo- of universitair diploma behalen, terwijl bedrijven juist dringend behoefte hebben aan installateurs, elektriciens, machinebedieners en andere vakmensen?
Mbo-diploma wordt steeds meer waard
Volgens arbeidsmarktonderzoeker Intelligence Group dreigt Nederland op dat punt uit balans te raken. In 2003 had nog ongeveer 73 procent van de werkenden een (v)mbo-achtergrond, tegenover 26 procent met een hbo- of wo-opleiding. Als deze ontwikkeling doorzet, zijn er rond 2035 voor het eerst meer hoger opgeleiden dan praktisch opgeleiden. In 2038 zou het aandeel hbo- en wo-opgeleiden zijn gestegen tot ongeveer 52 procent, tegenover ruim 47 procent met een (v)mbo-achtergrond.
Het gaat om een trendmatige prognose op basis van historische CBS-cijfers. De uitkomst staat dus niet vast, maar de richting van de ontwikkeling is volgens Intelligence Group duidelijk. Geert-Jan Waasdorp, directeur van Intelligence Group, vindt dat Nederland jarenlang te veel nadruk heeft gelegd op het behalen van een zo hoog mogelijk diploma. Hij verwacht dat een afgeronde mbo-opleiding in de toekomst juist bijzonder waardevol wordt. Nederland leidt volgens hem steeds meer mensen op voor kantoorbanen, terwijl de vakmensen die installaties onderhouden, huizen bouwen en machines draaiende houden met pensioen gaan.
Meer diploma's, maar niet de juiste mensen
Dat een bevolking steeds hoger wordt opgeleid, betekent niet automatisch dat de arbeidsmarkt beter functioneert. Werkgevers hebben immers niet alleen behoefte aan theoretische kennis, maar ook aan mensen met praktische en technische vaardigheden.
Juist in die beroepen blijven de personeelstekorten groot. Intelligence Group verwacht dat de moeilijkst te vervullen vacatures in 2027 opnieuw vooral te vinden zijn in technische en uitvoerende functies. Procesbeheerders, machinebedieners, installateurs en elektriciens staan bovenaan de lijst.
Top 10 moeilijkst te werven beroepen in vaste dienst in 2027
|
Plek |
Beroep |
|
1 |
Technici op het gebied van procesbeheer |
|
2 |
Instellers en bedieners van gereedschapswerktuigen |
|
3 |
Installateurs en reparateurs van elektriciteitsleidingen |
|
4 |
Smeden en smeedperswerkers |
|
5 |
Bouwelektriciens |
|
6 |
Instellers en bedieners van houtbewerkingsmachines |
|
7 |
Glazenwassers |
|
8 |
Specialistische schoonmakers |
|
9 |
Procesbeheerders metaalproductie |
|
10 |
Bedieningspersoneel elektriciteitscentrales |
Volgens Waasdorp ligt de structurele kwetsbaarheid van de Nederlandse arbeidsmarkt vooral bij het tekort aan mensen die kunnen bouwen, installeren, repareren, onderhouden en produceren. De aandacht gaat volgens hem vaak uit naar AI en de toekomst van kantoorbanen, terwijl de schaarste aan vakmensen minstens zo belangrijk is.
Tegelijkertijd meer hoogopgeleiden in de WW
De tegenstelling wordt nog opvallender door recente cijfers van UWV. Uit het rapport Regio in Beeld 2026–2027 blijkt dat het aandeel hoger opgeleiden onder mensen met een WW-uitkering sinds 2022 is gestegen van 30 naar 38 procent. Intelligence Group ziet daarin een bredere verschuiving in de opleidingsstructuur. Er komen steeds meer hoger opgeleiden bij, terwijl de vraag naar praktisch geschoolde werknemers in veel sectoren groot blijft.
Daarbij past wel een kanttekening: het hogere aandeel in de WW betekent niet automatisch dat hoogopgeleiden een groter risico op werkloosheid hebben gekregen. Ook hun aandeel in de beroepsbevolking is immers gegroeid. De cijfers illustreren vooral dat een groeiend aantal diploma's niet vanzelf aansluit op de behoefte van werkgevers.
Onderwijs versterkt de ontwikkeling
Ook de uitstroom uit het onderwijs laat zien hoe sterk Nederland op hogere opleidingen is gericht. Jaarlijks behalen inmiddels ongeveer 53.000 tot 55.000 studenten een universitaire mastertitel. Daarnaast worden ruim 125.000 bacheloropleidingen afgerond in het hbo en wo samen. Bij mbo-4 stroomt bovendien een aanzienlijk deel van de gediplomeerden door naar vervolgonderwijs. Daardoor komen niet alle mbo'ers direct beschikbaar voor de arbeidsmarkt.
Volgens Waasdorp moet Nederland daarom anders gaan kijken naar praktijkgericht onderwijs. Dat wordt nog te vaak beschouwd als een minder aantrekkelijk alternatief voor een hogere opleiding, terwijl de economie juist afhankelijk is van mensen die praktische beroepen uitoefenen. Het probleem is daarmee niet dat Nederland te veel kennis ontwikkelt, maar dat de verhouding tussen verschillende soorten opleidingen en de behoefte aan personeel steeds verder uit balans kan raken.
Wat betekent dit voor werkgevers?
Voor werkgevers is deze ontwikkeling een reden om niet uitsluitend te vertrouwen op de instroom van nieuwe werknemers met de juiste diploma's. Vooral bedrijven die afhankelijk zijn van technisch en praktisch personeel zullen meer moeten investeren in het ontwikkelen en behouden van vakmanschap.
Dat kan bijvoorbeeld door nauwer samen te werken met mbo-instellingen, meer leerwerkplekken aan te bieden en zij-instromers op te leiden. Ook kunnen werkgevers bij de werving meer kijken naar vaardigheden en leervermogen in plaats van uitsluitend naar afgeronde opleidingen. Daarnaast verdient het behoud van ervaren vakmensen extra aandacht. Wanneer oudere medewerkers met pensioen gaan, verdwijnt vaak specialistische kennis die niet eenvoudig te vervangen is. Tijdige kennisoverdracht en interne opleiding kunnen helpen om die expertise voor de organisatie te behouden.
Opdracht voor HR: loopbaanpaden in lijn brengen met P-bestand
Voor HR ligt er bovendien een bredere vraag: leiden de bestaande functie-eisen en loopbaanpaden wel tot de juiste personeelsbezetting? Niet iedere functie vraagt om een hbo-diploma, terwijl specialistisch praktisch werk juist hoge eisen kan stellen aan vakkennis en ervaring.
De prognose van Intelligence Group maakt duidelijk dat meer hoogopgeleiden niet per definitie een betere aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt oplevert. De uitdaging is dus niet alleen om mensen zo hoog mogelijk op te leiden, maar vooral om voldoende mensen op te leiden voor het werk dat daadwerkelijk gedaan moet worden.
Arbeidsmarktstrategie via strategische personeelsplanning, model |
|
Gebruik dit praktische invulmodel met stapsgewijze toelichting om de toekomstige personeelsbehoefte en arbeidsmarktstrategie voor de komende jaren te bepalen. |