De dag voor Prinsjesdag hebben FNV en CNV hun inzet voor het nieuwe cao-jaar bekendgemaakt. Beide vakbonden komen voor 2027 uit op een looneis tot 5,5 procent. FNV wil daar ook nog eens 80 euro per maand bovenop voor alle werknemers, waardoor lagere inkomens procentueel sterker profiteren. CNV vraagt naast hogere lonen, om een minimale reiskostenvergoeding van 25 cent per kilometer. Verder zullen AI, werkdruk en de kabinetsplannen voor de sociale zekerheid op tafel liggen bij de cao-onderhandelingen.

De vakbonden verbinden hun cao-inzet nadrukkelijk aan de koopkracht en sociale zekerheid van werknemers. Daarmee kunnen de kabinetsplannen die op Prinsjesdag worden gepresenteerd rechtstreeks doorwerken in de eisen die werkgevers de komende maanden aan de cao-tafel tegenover zich krijgen.

Werknemers moeten meeprofiteren
Nederland’s grootste vakbonden stellen flinke looneisen, omdat de inflatie blijft toenemen en de brandstofprijzen doorstijgen. Wel verschilt de inzet enigszins. FNV heeft voor het komende cao-jaar een centrale looneis vastgesteld van 5,5 procent plus 80 euro per maand. In die 5,5 procent is automatische prijscompensatie (APC) opgenomen. Door concreet 80 euro per maand te eisen, profiteren de lagere inkomens relatief meer. CNV hanteert een bandbreedte van 3 tot 5,5 procent.

Beide bonden wijzen op de gestegen kosten van levensonderhoud en vinden daarnaast dat werknemers moeten meeprofiteren van productiviteitsgroei en goede bedrijfsresultaten. Wel zeggen zowel FNV als CNV rekening te willen houden met de omstandigheden in afzonderlijke bedrijven en sectoren.

FNV kiest voor procenten én centen
Opvallend aan de FNV-inzet is de combinatie van een procentuele en een vaste loonsverhoging. Iedere werknemer zou naast de 5,5 procent nog 80 euro per maand moeten krijgen. Daarmee kiest FNV dus bewust voor een grotere relatieve loonstijging aan de onderkant. Een werknemer met een lager salaris profiteert procentueel immers sterker van een vast bedrag van 80 euro dan iemand met een hoog salaris.

De automatische prijscompensatie maakt onderdeel uit van de 5,5 procent. Daarmee wil FNV bereiken dat prijsstijgingen automatisch in de lonen worden verwerkt. Naast hoger loon, zet de bond in op eerlijke beloning, meer zekerheid en kwaliteit van werk. Daarbij noemt FNV onder meer het verkleinen van de loonkloof, afschaffing van jeugdlonen en een betere vergoeding van reiskosten.

CNV wil 25 cent per kilometer
CNV kiest voor een loonruimte van 3 tot 5,5 procent. Hoe hoog de eis precies wordt, kan per sector of bedrijf verschillen. De bond zegt daarbij rekening te houden met de economische situatie waarin een bedrijfstak verkeert.

Daarnaast wil CNV dat een onbelaste reiskostenvergoeding van 25 cent per kilometer de norm wordt in cao's. Nu ontvangen lang niet alle werknemers het belastingvrije maximumbedrag. Volgens de bond ontvangt momenteel slechts 5 procent van de werkenden een reiskostenvergoeding van 25 cent per kilometer. CNV wil niet dat werknemers eigen geld moeten meenemen voor het vervoer naar hun werk.

AI voor het eerst nadrukkelijk aan cao-tafel
Voor HR is ook de inzet van FNV rond kunstmatige intelligentie interessant. De bond wil dit cao-jaar voor het eerst nadrukkelijk afspraken maken over de zeggenschap van werknemers bij de toepassing van AI.

Volgens FNV ervaren leden dat AI de werkdruk kan verhogen en wordt de technologie gebruikt als argument voor reorganisaties. De bond hanteert daarom het uitgangspunt 'mens voor machine' en wil werknemers betrekken bij de invoering van nieuwe technologie. Ook scholing wordt daarbij een arbeidsvoorwaardelijk onderwerp. FNV wil dat werkgevers investeren in de AI-geletterdheid van werknemers. Daarmee kan de toepassing van AI naast loon, werktijden en scholing steeds nadrukkelijker onderdeel worden van het cao-overleg.

Sociale zekerheid hangt boven cao-overleg
De arbeidsvoorwaardenagenda staat bovendien niet los van de politieke discussie over WW, WIA en AOW. De vakbonden hebben de afgelopen weken actie gevoerd tegen voorgenomen bezuinigingen op de sociale zekerheid.

Volgens de uitgelekte Prinsjesdagplannen zijn inmiddels verschillende maatregelen aangepast. Het sneller laten oplopen van de AOW-leeftijd zou niet doorgaan en ook de verlaging van het maximumdagloon voor onder meer de WIA zou van tafel zijn. De geplande verkorting van de WW is volgens de uitgelekte stukken uitgesteld tot 2029. Voor de vakbonden gaat dat nog niet ver genoeg. FNV waarschuwt expliciet dat de arbeidsvoorwaardenagenda verder kan worden aangescherpt als bezuinigingen op WW, WIA en zorg toch doorgaan.

VAN UITVOEREN NAAR ADVISEREN: HET KAN MET DE JUISTE HR-TOOLS