De strijd over de hervorming van de sociale zekerheid lijkt verder te verharden, maar opvallend genoeg ontstaat tegelijkertijd een nieuwe opening tussen werkgevers en vakbonden. Terwijl FNV, CNV en VCP het kabinet-Jetten een ultimatum hebben gesteld over de voorgenomen ingrepen in de WW, WIA en AOW, neemt ook de nieuwe voorzitter van werkgeversorganisatie VNO-NCW afstand van delen van de kabinetsplannen.

Dat werd duidelijk door een interview in de Telegraaf met Coen van Oostrom, de nieuwe VNO-NCW-voorzitter. Van Oostrom vindt dat het kabinet Jetten grotere problemen heeft dan de AOW-leeftijd en wil een ‘groeiakkoord’ sluiten over productiviteit, duurzame inzetbaarheid en langer doorwerken.

Vakbonden dreigen met acties
Vakbonden FNV, CNV en VCP eisen onomwonden dat het kabinet de plannen rond de WW, WIA en AOW intrekt. Gebeurt dat niet, dan volgen vanaf 30 mei landelijke acties en mogelijk stakingen. De bonden verzetten zich vooral tegen:

• de versobering van de WW;
• aanpassing van de WIA;
• verlaging van het maximumdagloon (met impact op de WW- en WIA-uitkeringen);
• de versnelde verhoging van de AOW-leeftijd.

Volgens de bonden raken de plannen werkenden, uitkeringsgerechtigden en gepensioneerden rechtstreeks in hun bestaanszekerheid. FNV-voorzitter Hans Spekman noemt overleg met het kabinet “zinloos zolang de plannen niet van tafel gaan.” CNV-voorzitter Hans Van den Heuvel spreekt van “ongekend harde ingrepen”, terwijl VCP-voorzitter Nic van Holstein stelt dat jarenlang opgebouwde afspraken met sociale partners met één pennenstreek verdwijnen.

Nieuwe werkgeversvoorzitter kiest andere toon
Opvallend is dat ook de nieuwe voorzitter van VNO-NCW, Coen van Oostrom, zich kritisch uitlaat over de plannen om de AOW-leeftijd verder te verhogen. Volgens Van Oostrom moet de discussie niet draaien om steeds langer doorwerken, maar om een breed “groeiakkoord” tussen kabinet, werkgevers en vakbonden. Daarbij zouden economische groei, productiviteit en arbeidsmarktbeleid centraal moeten staan.

Van Oostrom wil de plannen voor verdere verhoging van de AOW-leeftijd daarom “in de ijskast zetten en de sleutel invriezen.” Daarmee kiest de werkgeversvoorzitter nadrukkelijk voor overleg en gezamenlijke oplossingen, in plaats van een harde confrontatie met de vakbonden.

Mogelijke verschuiving in polderverhoudingen
De uitspraken van Van Oostrom zijn opvallend omdat werkgeversorganisaties traditioneel vaker pleiten voor hervormingen van sociale regelingen vanwege vergrijzing, stijgende kosten en arbeidsmarktkrapte. Nu lijkt hij te zoeken naar een bredere strategie waarin:

• productiviteitsgroei;
• investeringen in technologie en AI;
• hogere arbeidsparticipatie;
• scholing en inzetbaarheid;
• arbeidsmarkthervormingen

belangrijker worden dan uitsluitend bezuinigingen op sociale zekerheid.

Dat sluit deels aan bij eerdere discussies over:

• duurzame inzetbaarheid;
• langer gezond doorwerken;
• arbeidsproductiviteit;
• personeelstekorten;
• krapte op de arbeidsmarkt.

Eerste staking aangekondigd
Ondertussen bereiden vakbonden al concrete acties voor. Zo organiseert vakbond FNV op 24 juni een landelijke werkonderbreking in het openbaar vervoer. Werknemers bij trein, bus, tram en metro beginnen die dag pas om 08.00 uur met werken.

Volgens FNV-bestuurder Edwin Kuiper is de actie bedoeld als waarschuwing richting het kabinet. Als de plannen niet worden aangepast, sluiten de bonden grotere acties later dit jaar niet uit. Daarbij wordt ook gesproken over 24-uursstakingen.

HR tussen arbeidsmarktkrapte en sociale onrust
Voor HR-professionals raken de discussies direct aan strategische personeelsvraagstukken. Organisaties krijgen mogelijk te maken met:

• onzekerheid over sociale regelingen;
• werknemers die eerder juridische steun zoeken uit angst voor lage uitkeringen;
• hogere druk op duurzame inzetbaarheid;
• oplopende arbeidsmarktkrapte;
• reorganisaties en productiviteitsdruk;
• maatschappelijke onrust en stakingen.

Daarnaast groeit de noodzaak om medewerkers langer gezond inzetbaar te houden. Zeker nu werkgevers, vakbonden en kabinet steeds vaker wijzen op:

• vergrijzing;
• stijgende zorgkosten;
• personeelstekorten;
• productiviteitsgroei;
• AI en automatisering.

Mogelijk nieuw sociaal overleg
De opvallende toenadering tussen vakbonden en de nieuwe VNO-NCW-voorzitter kan betekenen dat de traditionele polderverhoudingen opnieuw verschuiven. Waar werkgevers en bonden eerder vaak tegenover elkaar stonden over AOW en sociale zekerheid, lijken zij nu deels gezamenlijk druk uit te oefenen op het kabinet om de hervormingen aan te passen.

Of dat leidt tot nieuwe onderhandelingen over een breder sociaal akkoord, is nog onduidelijk. Maar duidelijk is wel dat de discussie over sociale zekerheid, langer doorwerken en arbeidsmarktbeleid voorlopig niet van tafel is.

WEET MEER OVER HR: Schrijf je hier in voor de gratis HR-nieuwsbrief

Doorsturen: