Asielzoekers, statushouders en Oekraïense vluchtelingen moeten sneller kunnen beginnen met werk, taal en opleiding. Maar alleen snel iemand aan een baan helpen is niet genoeg, stelt de Sociaal-Economische Raad (SER). Het doel moet duurzaam werk zijn waarin opleiding, ervaring en talenten zo goed mogelijk worden benut. Ook werkgevers en sectoren hebben daarin een belangrijke rol

De SER constateert dat steeds meer werkgevers de meerwaarde op de arbeidsmarkt zien van mensen die naar Nederland zijn gevlucht. Toch blijft hun arbeidsdeelname achter en werken veel nieuwkomers onder hun opleidings- en ervaringsniveau. De ondersteuning is bovendien vaak versnipperd, tijdelijk en kleinschalig.

Dat is volgens de raad een gemiste kans. Nieuwkomers behoren tot de groepen die het arbeidsaanbod op de structureel krappe arbeidsmarkt kunnen vergroten. Werk draagt daarnaast bij aan zelfstandigheid en sociale contacten.

Snel beginnen, niet zomaar snel plaatsen
De SER pleit daarom voor een doorgaande lijn van aankomst naar duurzaam werk op niveau. Snelheid van plaatsing is daarbij geen doel op zichzelf; snelheid van beginnen wel. Lang wachten kan volgens de SER leiden tot extra kosten en verlies van motivatie.

Vanaf het begin moeten daarom vier zaken worden gecombineerd:

1. het in kaart brengen van talenten en ambities,
2. werk of onderwijs samen met taal en inburgering,
3. voorbereiding via bijvoorbeeld voorschakeltrajecten
4. en daarna verdere ontwikkeling naar werk waarin de talenten van de nieuwkomer beter worden benut.

Werkgevers kunnen bijdragen aan ontwikkeling
Vooral in sectoren met personeelstekorten ziet de SER kansen. Werkgevers, branches en overheid kunnen samen leer-werktrajecten ontwikkelen. Zo'n sectoraal programma kan bestaan uit een skillsprofiel, een voorschakeltraject met taalmodule, leer-werkroutes en een pad voor verdere doorstroom.

Sociale partners kunnen daarnaast in cao's afspraken maken over scholing, taal en loopbaanontwikkeling. Daarvoor hoeven niet altijd aparte voorzieningen voor nieuwkomers te worden opgezet. Bestaande opleidings- en ontwikkelmogelijkheden kunnen ook beter toegankelijk worden gemaakt voor deze groep.

Van een baan naar een loopbaan
Dat is bijvoorbeeld relevant voor Oekraïense vluchtelingen. Zij vinden volgens de SER relatief snel werk, maar taalbeheersing vormt vaak een belemmering om verder te komen. De raad wil daarom meer aandacht voor de stap van 'a job' naar 'better job' en uiteindelijk 'career'.

Voor werkgevers betekent dit dat zij niet alleen kunnen kijken of iemand direct geschikt is voor een vacature. Ook eerder opgedane ervaring, competenties en ontwikkelmogelijkheden zijn van belang. Taalonderwijs, begeleiding en scholing kunnen vervolgens met het werk worden gecombineerd.
Daarbij ziet de SER nog wel veel praktische belemmeringen. Vooral het mkb heeft behoefte aan meer kennis en begeleiding. Ook onzekerheid over huisvesting maakt het voor werkgevers moeilijker om langdurig in nieuwkomers te investeren.

Aandachtspunten voor HR en werkgevers die nieuwkomers willen inzetten

Aandachtspunt	Wat kan HR of de werkgever doen?
Talent en ervaring	Kijk naar beschikbare competenties, opleiding, werkervaring en ambities, ook als Nederlandse diploma's of ervaring ontbreken.
Werk én taal	Combineer waar mogelijk werken met taalontwikkeling, opleiding en inburgering. Houd er rekening mee dat nieuwkomers soms afwezig moeten zijn vanwege de verplichte inburgering.
Leer-werkroutes	Onderzoek met de branche-organisatie, gemeente en onderwijsinstellingen welke voorschakel- en ontwikkeltrajecten beschikbaar zijn.
Doorgroeien	Kijk verder dan de eerste baan en maak ontwikkeling naar beter passend werk als onderdeel van het HR-beleid.
Begeleiding	Zorg voor goede begeleiding op de werkvloer, zeker wanneer taal, cultuur of het Nederlandse arbeidsstelsel nog nieuw zijn.
Zekerheid	Houd rekening met praktische belemmeringen zoals onzekerheid over huisvesting en verblijf.
Veilig en eerlijk werk	Informeer werknemers duidelijk over arbeidsvoorwaarden, rechten en plichten en zorg voor dezelfde veilige arbeidsomstandigheden als voor andere werknemers.

VAN UITVOEREN NAAR ADVISEREN: HET KAN MET DE JUISTE HR-TOOLS