De arbeidsmarkt van begin 2026 maakt tegenstrijdige bewegingen. Zo stijgen de cao-lonen nog altijd sneller dan de inflatie, terwijl werkgevers waarschuwen voor reorganisaties en oplopende kosten. De vakbonden eisen bij cao-onderhandelingen meer loon en vaste contracten, maar ook een loopbaancheck zodat werknemers ‘vers’ blijven voor de arbeidsmarkt van de toekomst. Grote bedrijven zijn druk met reorganiseren, waarbij ze vaak AI aanwijzen als verklaring, terwijl economen vooral stijgende loon- en energiekosten als aanleiding zien. Het HR-vakgebied verandert ook, met als sterke troef het menselijke contact, dat onvervangbaar is door AI.

Door: Redactie Personeelsnet

Werkgeversorganisatie AWVN waarschuwt voor loonafspraken die nog altijd ruim boven de inflatie liggen.  Vakbonden als CNV en FNV zetten juist in op verdere koopkrachtverbetering, meer vaste contracten en bescherming van de sociale zekerheid. Tegelijkertijd wordt kunstmatige intelligentie regelmatig genoemd als aanjager van massaontslagen, maar arbeidsmarktdeskundigen wijzen ook op andere oorzaken.

Loonafspraken dalen, maar blijven (te) hoog
Volgens AWVN lag de gemiddelde cao-loonstijging in januari 2026 op 3,2 procent. Dat is lager dan het jaargemiddelde van 3,8 procent over 2025 en past in een dalende trend sinds april 2025. In december bedroeg het maandgemiddelde nog 3,4 procent.

Toch blijven de afspraken volgens de werkgeversvereniging ruim boven de inflatie uitkomen. AWVN stelt dat de vakbonden traag reageren op verslechterende economische omstandigheden en geopolitieke onzekerheid. De organisatie ziet dat werkgevers hun personeelsbestand willen inkrimpen door de oplopende loon- en energiekosten. Ook de economische onzekerheid en de opmars van AI worden als belangrijkste oorzaken genoemd.

AWVN waarschuwt dat goed betaalde industriële banen verdwijnen door de hoge looneisen, terwijl nieuw werk vaak lager wordt beloond. Volgens de werkgeversvereniging dreigt er een structurele verschuiving in het loongebouw.

Hoger loon en loopbaancheck voor 2026
Aan de kant van de vakbonden klinkt een heel ander geluid. CNV wil in 2026 loonsverhogingen tussen 3,5 en 5 procent, afhankelijk van sector en bedrijfssituatie. Daarbij wordt rekening gehouden met de verwachte inflatie van 2,3 procent in 2026, de arbeidsproductiviteit (in 2025 1,6 procent hoger dan verwacht) en met de wens voor koopkrachtverbetering.

Daarnaast pleit CNV voor meer vaste contracten: structureel werk moet structureel vast zijn. Tijdelijke contracten zouden maximaal één jaar mogen duren, waarna een vast contract volgt. Ook wil de bond voorkomen dat zzp’ers die door verscherpte handhaving niet meer als zelfstandige kunnen werken, massaal worden vervangen door uitzendkrachten.

Een opvallend voorstel is de introductie van een periodieke loopbaancheck voor alle werknemers, eens per drie jaar, op kosten van de werkgever. De check zou via de vakbond worden uitgevoerd en werknemers inzicht moeten geven in hun positie op de arbeidsmarkt. Volgens CNV versterkt dit de duurzame inzetbaarheid en zelfredzaamheid van werknemers, terwijl het werkgevers helpt om talent gericht te ontwikkelen.

Sociale zekerheid onder druk
In reactie op het regeerakkoord van het kabinet-Jetten (D66, VVD en CDA), richt vakbond FNV zich vooral op de sociale zekerheid. De bond verzet zich tegen het verkorten van de WW van twee naar één jaar, het verdwijnen van de IVA binnen de WIA en een verlaging van het maximumdagloon met 20 procent. Volgens FNV raakt dit juist volledig en duurzaam arbeidsongeschikten en mensen die hun baan verliezen in economisch onzekere tijden.

Ook de stijging van de AOW-leeftijd, vanaf 2033 krijgt kritiek. De FNV wijst op de gevolgen voor zware beroepen, waarover eerder al duidelijke afspraken zijn gemaakt in het 6 jaar oude Pensioenakkoord. De opstelling is duidelijk: waar werkgevers waarschuwen voor oplopende kosten en reorganisaties, waarschuwen vakbonden vooral voor de afbraak van het sociale vangnet.

Is AI een verklaring of een excuus?
De recente reorganisaties bij onder meer ABN Amro, Heineken en ASML worden in het publieke debat regelmatig gekoppeld aan AI. Er zouden fundamentele veranderingen aanstaande zijn, vooral ook door kunstmatige intelligentie. Daarom zijn miljardeninvesteringen nodig die de Nederlandse economie van de toekomst vormgeven. Daarover bericht de webredactie van BNR.

Maar volgens hoofdeconoom Bert Colijn van ING is het “een beetje te vroeg” om de ontslaggolf primair aan AI toe te schrijven. Bedrijven wijzen volgens hem vooral op sterk gestegen loonkosten en hoge energiekosten. Dat zijn directe drukfactoren op de winstgevendheid.

SCP-onderzoeker Djurre Das nuanceert bij BNR dat AI wel degelijk invloed heeft, maar vooral op taakniveau. Een baan is een bundel van taken, waarvan sommige geautomatiseerd kunnen worden. De snelheid en omvang van die verschuivingen zijn nog onzeker. Bovendien wordt de huidige uitstroom grotendeels geabsorbeerd door de arbeidsmarkt, omdat er nog een tekort is aan arbeidskrachten.

HR-adviseur blijft onmisbare professional in 2026
Voor HR-professionals blijft het speelveld complex. Loonmatiging en kostenbeheersing botsen met de vakbondseisen voor koopkracht en vaste contracten. Investeren in AI en productiviteit vraagt om herscholing en mobiliteit. Tegelijkertijd kan een periodieke loopbaancheck bijdragen aan duurzame inzetbaarheid, maar ook extra druk leggen op budgetten.

De kernvraag voor 2026 is niet alleen of AI banen kost, maar hoe organisaties omgaan met stijgende kosten, veranderende productiviteit en een mogelijk versoberd sociaal vangnet. In dat spanningsveld zal HR steeds vaker de brug moeten slaan tussen financiële realiteit en mensgericht beleid.

Het vak van HR-adviseur zal ook veranderen door AI, waarbij er voldoende kansen blijven voor persoonlijke ontwikkeling. Want AI kan wel helpen bij praktische HR-taken, maar de menselijke factor blijft daarbij altijd nodig, bijvoorbeeld bij het contact met de medezeggenschap, bij ontslagbegeleiding of het ‘blussen van brandjes’ in de organisatie. Want de HR-adviseur is onmisbaar voor het intermenselijke contact over HR-taken met management en medewerkers. Juist door die menselijke factor, kan de HR-adviseur van betekenis blijven voor de verdere ontwikkeling van de organisatie.

WANNEER REGEL JIJ IETS VOOR JEZELF? KIES HR TOOLS EN EXTRA'S

Doorsturen: